12 khía cạnh khác
biệt giữa các kỹ năng tư duy thông thường và kỹ năng tư duy sức mạnh:
8. Tư duy lý tưởng
với Tư duy tiêu thụ (hưởng thụ)
Ngay từ nhỏ chúng
ta đã học nếu muốn thứ gì, chúng ta cần phải trả giá bằng thứ gì đó. Nếu bạn
muốn có một chiếc xe, bạn cần phải bỏ tiền ra để mua nó. Nếu bạn muốn khởi sự
doanh nghiệp, bạn cần phải đầu tư, tìm người hợp tác, mua một công nghệ mới,
thiết bị văn phòng,... Nếu bạn muốn xây một ngôi nhà, chúng ta cần gạch, kính,
gỗ... Tuy nhiên, “cái giá phải trả” hoàn toàn khác nhau cho cùng một kết quả,
và đó là điều mà chúng ta không được học rõ ràng.
Một lần, tôi phải
giúp khách hàng có vấn đề với chiếc robot không được điều chỉnh phù hợp với
công việc, và kết quả là họ mất hoàn toàn một sản phẩm. Khách hàng liên hệ với
nhà sản xuất robot người đề xuất một phiên bản nâng cấp robot trong vài tháng
thông qua việc thêm một số bộ phận điện tử và cơ khí, nhưng giải pháp như vậy
đòi hỏi khách hàng phải mất thêm gần 500 nghìn Euro. Một chút quá đắt, nhưng
cũng là một lựa chọn duy nhất. Tuy nhiên, thông qua cách phát biểu khái niệm
“Kết quả lý tưởng cuối cùng” chúng tôi có thể giải quyết vấn đề trong vòng một
giờ và có thể đưa vào triển khai thực tế trong vòng một ngày: chúng tôi chỉ sử
dụng các nguồn lực có sẵn trong quy trình sản xuất. Kết quả: không có sản phẩm
nào bị mất mát.
Lý tưởng là một
khái niệm rất mạnh bắt buộc chúng ta phải nhận ra những nguồn lực dự trữ để đạt
tới mục tiêu đề ra. Một vài năm trước đây, nếu bạn muốn có xuất bản một đoạn
băng video trên trang web của công ty, chúng ta sẽ phải trả rất nhiều cho những
kênh truyền thông băng thông lớn. Ngày nay chúng ta chỉ cần nạp đoạn video đó
lên trên trang YouTube, liên kết (link) với nó, và chẳng phải trả bất cứ xu
nào. Những nguồn lực như vậy tồn tại ở khắp mọi nơi – và những người tư duy
khôn ngoan sẽ có thể đạt tới kết quả cực kỳ bất ngờ thông qua việc sử dụng đúng
nguồn lực vào đúng thời điểm, hoặc thậm chí tạo ra những nguồn lực có giá trị
cho người khác sử dụng.
9. Tư duy “Mục tiêu
cuối cùng” với Tư duy hời hợt
Các mục tiêu là tất
cả. Các mục tiêu quyết định kết quả của chúng ta, thiện chí của chúng ta, và cả
chiến lược của chúng ta. Nếu chúng ta thiết lập một mục tiêu sai lầm, chúng ta
sẽ phải trả giá; nếu chúng ta thiết lập mục tiêu yếu kém, chúng ta sẽ đạt tới
kết quả yếu kém. Tôi còn nhớ vài năm trước tôi đã đọc một bài báo trên tạp chí
Times, của một nhà nghiên cứu về chữa trị bệnh ung thư. Kết luận của ông ta là
hầu hết các nghiên cứu của Mỹ đều tập trung vào việc làm tiêu từng phần (giảm
kích thước) hơn là định hướng làm thế nào để tiêu diệt toàn bộ khối u... Nhưng
giảm kích thước khối u không có nghĩa là loại bỏ được nó? Không nhất thiết cứ
phải làm như thế mãi. Với TRIZ, G. Altshuller đưa ra khái niệm về một
“Mục tiêu cuối cùng”: hãy thiết lập các mục tiêu có vẻ là không thể với ngày
hôm nay: vươn tới các vì sao, hay loại bỏ hoàn toàn nạn đói, và các mục tiêu
tương tự như vậy. Có thể, chúng ta sẽ không thể đạt tới mục tiêu viễn tưởng đó
trong suốt cuộc đời của mình, nhưng quá trình thực hiện điều đó sẽ chắc chắn là
lớn hơn rất nhiều so với mục tiêu nhỏ đặt ra ngay ở bước khởi đầu.
10. Tư duy tiến hoá
với tư duy thử-và-sai
Trước TRIZ, hầu hết
các sáng tạo đều được tạo ra nhờ phương pháp thử và sai. Tuy nhiên các nghiên
cứu của TRIZ đã khám phá ra các luật và xu hướng của các hệ thống nhân tạo, và
tri thức về những xu hướng này trở thành cần thiết để chúng ta nhìn thấy tương
lai của các hệ thống mà không phải đoán mò. Ví dụ, chúng ta biết về những hệ
thống cụ thể ở giai đoạn đầu tiên sẽ có xu hướng gia tăng mức độ linh hoạt
thông qua tăng kích thước, phân nhỏ thành nhiều thành phần, và tăng cường mức
độ linh hoạt của các mối liên kết giữa các thành phần; nhưng khi hệ thống vượt
qua một điểm nhất định của quá trình tiến hoá, một số lượng các thành phần,
kích thước, và mức độ linh hoạt của toàn bộ hệ thống sẽ bị suy giảm. Ví dụ, hãy
xem xét quá trình phát triển của hệ thống lưu trữ của máy tính: đầu tiên là các
thiết bị từ tính nhằm lưu trữ thông tin gồm có những tệp băng từ rất lớn với
các thành phần dịch chuyển và chiếm rất nhiều chỗ. Sau đó chúng được thay thế
bằng các tệp ghi, ổ cứng, và cả đĩa quang (DVD). Ngày nay, chúng ta thậm chí
còn tiến tới loại bỏ cả các ổ cứng: chúng sẽ không còn cần thiết khi chúng ta
có thể thay bằng những thiết bị nhỏ, tiết kiệm năng lượng, dung lượng lớn
(tương tự như thẻ nhớ USB) mà không có bất cứ thành phần chuyển động cơ nào.
Dưới sự phát triển
của cơ khí sẽ giúp làm giảm thời gian một ý tưởng mới ra đời, phát triển và gia
nhập thị trường vào đúng thời điểm.
11. Tư duy dài hạn
với Tư duy ngắn hạn
Sửa chữa ngay lỗi
lầm ngắn hạn hay đầu tư vào tương lai? Tất nhiên, trong một vài trường hợp sửa
lỗi ngay là cần thiết và chấp nhận được, nhưng khi chúng ta tư duy chỉ giới hạn
vào những sự vụ chúng ta sẽ bị chúng “đè” nghiến. Cho đến một ngày chúng ta sẽ
nhận ra những đối phó ngắn hạn sẽ không còn mấy tác dụng nhưng chúng ta cũng
không còn đủ thời gian và nguồn lực để tránh thảm hoạ đang tới gần. Do vậy
những đối phó ngắn hạn sẽ chỉ có giá trị nếu chúng cân bằng với các mục tiêu
đầu tư dài hạn.
12. Tư duy viển
vông với Tư duy thực tiễn
Đây chính là điểm
vai trò của tưởng tượng sáng tạo trở nên cực kỳ cần thiết. Trong cuốn sách “Tâm
lý học sáng tạo” xuất bản vào năm 1896, nhà tâm lý học người Pháp Theodule
Ribot đã cho biết chúng ta đạt tới đỉnh cao sáng tạo vào những năm 12 – 14
tuổi, sau đó năng lực này suy giảm dần theo thời gian. Và điều đó là sự thật:
khi chúng ta còn trẻ, chúng ta chơi các trò chơi, sáng chế ra nhiều nhân vật
tưởng tượng, khám phá không gian... và do vậy chúng ta tăng cường kỹ năng tưởng
tượng sáng tạo với các trò chơi đó, không có bất cứ ai yêu cầu chúng ta chỉ
được phép chơi trong phạm vi của những “lý do” (ND – hạn chế mang tính chất lý
do). Do đó chúng ta thường xuyên vượt qua giới hạn của kiến thức và trở nên thư
giãn với những giới hạn của tâm trí. Khi chúng ta trở nên già hơn, chúng ta bị
ngập vào thế giới của các lý do và thậm chí còn bị trừng phạt về những tư duy
điên rồ. Nhưng không có con đường nào khác: di chuyển “ra ngoài biên giới của
chiếc hộp” bắt buộc chúng ta phải vượt qua các giới hạn của trí tuệ. Thật may
mắn, trí tưởng tượng sáng tạo không phải là điều huyền bí; bất cứ ai cũng sở
hữu nó và có thể phát triển trí tưởng tượng của bản thân.
Cuối cùng, tôi cho
rằng điều quan trọng nhất G. Altshuller và TRIZ đóng góp không phải là một hộp
công cụ nhằm hỗ trợ các giai đoạn của sáng tạo, mà còn vượt xa hơn thế,
giúp cho chúng ta học hỏi và xây dựng sức mạnh tư duy của mỗi cá nhân.
<Theo Saga.vn>